Katılım Sağlanan Kazılar

TEOS

Küçült Yazı Tipi Büyüt

TEOS (Seferihisar, İzmir)

İzmir’in yaklaşık 60 km güneyinde, Seferihisar İlçesi’nin, Sığacık Mahallesi’nde yer alan Teos antik kenti, küçük bir yarım adanın kıstağında kurulmuş ve gelişmiştir. Kıstağın (isthmus) hemen hemen ortasında, Kocakırtepe üzerinde kentin Akropolis’i bulunmaktadır. Söz konusu kıstağın güney ve kuzeyinde iki limanı bulunan kent, özellikle Akropolis ile Güney Liman arasında gelişim göstermiştir. Kentte ele geçen arkeolojik veriler, Protogeometrik Dönem’den, Orta Çağ’a kadar kentteki yerleşime işaret etmektedir.

Hellenistik Dönem’in ünlü mimarı Hermogenes tarafından inşa edildiği bilinen Dionysos Tapınağı ile 18. yüzyılın başlarından itibaren, özellikle Batılı araştırmacı ve seyyahın ilgisini çeken Teos’ta ilk kazı çalışmaları, 1764-1765’te Richard Chandler ve Nicholas Revett, 1862’de Richard Pullan tarafından İngiliz Dilettanti Cemiyeti (Society of Dilettanti) adına gerçekleştirilmiştir. 1924-1925’te Fransız araştırmacılar Yves Bequignon ve Alfred Laumonier, kentteki birçok yapıda kazı ve belgeleme çalışmaları yapmıştır. 1962-1967’de ise Ankara Üniversitesi Öğretim Üyeleri Yusuf Boysal ve Baki Öğün Dionysos Tapınağı, Hellenistik Sur, Agora ve Bouleuterion gibi yapıların yanı sıra Akropolis, Tiyatro ve Nekropolis’lerde de kazı ve araştırmalar yapmıştır. 1980-1992 yıllarında Mimar Duran Mustafa Uz, hem Dionysos Tapınağı’nda, hem de Akropolis’teki tapınakta sınırlı sondaj çalışmaları yapmış ve “Teos’taki Dionysos Tapınağı” isimli doktora tezini hazırlamıştır. Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nden Numan Tuna 1993-1996’da kent içinde yüzey araştırmaları ve belgeleme çalışmaları yapmıştır.

2010 yılında yeniden başlayan kazı, araştırma, koruma ve onarım çalışmaları, Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Klasik Arkeoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Musa Kadıoğlu başkanlığında devam etmektedir. Söz konusu çalışmalarda, Bülent Ecevit Üniversitesi Arkeoloji Bölümü’nden Arş. Gör. Dr. Canan Özbil, Kazı Başkan Yardımcısı, Arş. Gör Ceyda Eroğlu Ekip Üyesi olarak görev almaktadır. Aynı bölümden lisans öğrencileri de, farklı dönemlerde kazı çalışmalarına katılmıştır.

Coğrafyacı Strabon’a (MÖ 64-MS 24) göre, Teos’u önce Athamas kurmuş ve bundan dolayı Anakreon (Teoslu lyrik şair-MÖ c. 570-485) kenti “Athamantis” olarak adlandırmıştır. Ion Kolonizasyonu sırasında ise Kodros’un gayrimeşru oğlu Nauklos, ondan sonra da Atinalı Apoikos ve Damasos ve Boiotia’dan Geres kentin kurucuları olmuştur. Özellikle MÖ 6. yüzyıldaki ticari ilişkileri Naukratis’e (Mısır) kadar takip edilebilmektedir. MÖ 545 yılından sonra, tüm Anadolu gibi Teos da Pers komutanı Harpagos’un eline geçmiştir. Teos’un da içinde yer aldığı 12 kentten oluşan Ion Birliği’nin, Pers Kralı II. Kyros’un Batı Anadolu’daki Eski Yunan şehirleri üzerindeki baskısını kıramaması sonucu, birçok Teoslu MÖ 543 yılında kenti terk ederek, Abdera (Avdera, İskeçe yakınlarında) kentini kurmuştur. Teoslular, Abdera’nın dışında MÖ 544 civarında Taman Yarımadası’ndaki (Kırım) Phanagoria kentini de kurmuşlardır. Zamanla birçok kolonistin Teos’a geri dönmüş ve kentin refah seviyesi o denli artmıştır ki MÖ 494 yılındaki Lade Deniz Savaşı’na Teoslular 17 gemiyle destek vermiştir. Birinci Attika-Delos Deniz Birliği’ne üye olan kent, bu birliğe Erythrai (Ildırı) gibi yıllık altı talent vergi ödemiştir. I. Attalos Dönemi’nde (MÖ 241-197) Pergamon Krallığı’na bağlanan Teos, III. Attalos Dönemi’nde (MÖ 138-133) kralın topraklarını vasiyet yoluyla Roma’ya bırakmasıyla Roma egemenliği altına girmiştir. Kent, MÖ 129 yılından itibaren Roma’nın Asia Eyaleti sınırları içerisinde yer alır. Kent genelinde ele geçen mimari yapıların çeşitliliği kentin Roma İmparatorluk Dönemi’nde de önemini devam ettirdiğini göstermektedir. Augustus Dönemi’nde darp edilen sikkelerin üzerinde imparatorun ktistes olarak gösterilmesi ve büstünün tapınak içerisinde gösterilmesi kentte Augustus kültüne işaret etmektedir. Ayrıca yeni dönem kazılarında Dionysos Kutsal Alanı’na ana girişi sağlayan bir propylon’un ve tapınağı çevreleyen stoa’ların Augustus Dönemi’nde yapılmış olduğu anlaşılmaktadır. Bu dönemden sonra Roma ile iyi ilişkiler içerisinde bulunan kentin II. Valerianus Dönemi’ne kadar sikke darp ettiği bilinmektedir. Geç Antik Dönem’e ilişkin pek fazla somut veri bulunmasa da kentin önemini kaybetmekle birlikte varlığını Orta Çağ’a kadar küçük çapta devam ettirdiği anlaşılmaktadır.

Sahip olduğu doğal kaynaklar ile bölgenin önemli kentlerinden biri olmasının yanı sıra, zengin kültürel birikimiyle de ön plana çıkan Teos, sanat, edebiyat, felsefe ve bilim alanlarında önemli kişileri yetiştirmiştir. Ünlü şairler Antimakhos ve Anakreon, filozoflar Nausiphanes ve Demokritos, tarihçi Hekataios ve Aritoteles’in kütüphanesini satın alan Apellikon Teos’ta yaşamıştır. Dionysos kültünün kent ve çevresindeki önemi nedeniyle MÖ 3. yüzyılın ikinci yarısında, şair, müzisyen, tiyatrocu ve şarkıcılardan oluşan Ionia ve Hellespontos Dionysos Sanatçıları Birliği Teos’ta kurulmuştur. Bir süre sonra kentte huzursuzluk kaynağı olarak görülen topluluk, önce Ephesos’a (Selçuk), ardından Myonnessos’a (Doğanbey / Çıfıtkale), son olarak da Lebedos’a (Ürkmez) gönderilmiştir.

MÖ 11. yüzyıldan itibaren iskân edilen Teos’ta yerleşim daha çok Akropolis ile Güney Liman arasında gelişen kenti Hellenistik Dönem’de inşa edilmiş bir kent suru çevrelemektedir. Akropolis tepesinde henüz kesin olarak tanımlanamayan bir tapınak ve sunağı bulunmaktadır. Daha önce, Geç Arkaik Dönem’e tarihlenen bir hekatompedon olarak yorumlanmıştır. Bununla birlikte, yeni dönem kazıları ile elde edilen sonuçlar, alanın MÖ 8. yüzyıldan itibaren kullanıldığına işaret etmektedir. Mimar Hermogenes’in eseri olan Dionysos Tapınağı kentin batısında, Hellenistik Dönem Suru’nun hemen doğusunda inşa edilmiştir. Ion Düzenindeki tapınağın etrafını çevreleyen stoalar ve kutsal alan girişi sağlayan anıtsal kapı (propylon) Augustus Dönemi’nde inşa edilmiş, Hadrianus Dönemi’nde de çeşitli inşa faaliyetleri yapılmıştır. Dionysos Kutsal Alanı’nın doğusunda, kentteki günümüze iyi korunmuş bir şekilde ulaşan Bouleuterion yer almaktadır. Kentte ele geçen bir yazıtta, kız ve erkek çocukların eğitimi için verilen derslerin finansmanının Polythros isimli bir vatandaşın kurduğu vakıftan sağlandığından ve öğretmenlere ödenen yıllık ücretlerden bahsedilmektedir. MÖ 2. yüzyıla tarihlenen bu yazıtta ayrıca, daha önce gymnasium’da yapılan sınavların bundan sonra gouleuterion’da yapılacağı belirtilmektedir. MÖ 200 civarına tarihlenen bir başka yazıtta ise Kral Antiokhos’un bronzdan bir heykelinin bouleuterion’a dikilmesinden ve burada gerçekleştirilecek kült törenlerinden bahsetmektedir. Epigrafik verilere göre en azından MÖ 3-2. yüzyılda kentte bir bouleuterion olduğunu ve politik toplantıların yanı sıra eğitim ve kültür faaliyetleri için de kullanıldığını göstermektedir. Mevcut kalıntılar ve yapıda ele geçen onurlandırma yazıtları ise MS 1. yüzyıla tarihlenmektedir. Akropolis’in güney eteğinde yer alan Tiyatro’nun oturma bölümü (cavea) iyi korunmamış olsa da, sahne binasının çok katlı cephesine ait bezemeli mimari bloklar, heykeltıraşlık eserleri ve yazıtlar MS 1. yüzyıl sonlarında gerçekleştirilen yapı faaliyetlerine işaret etmektedir. Bunların dışında, Agora ve merkezindeki Agora Tapınağı, Roma İmparatorluk Dönemi’ne tarihlenen büyük bir sarnıç ile Hellenistik Sur’un dışındaki limanlar, İmparatorluk Kült Tapınağı ve stoa’larla çevrili bir Forum (?) kentteki diğer önemli yapılardır. Güney Liman’ın güney iskelesi ve dalgakıranı oldukça iyi korunmuş olarak günümüze ulaşmıştır. Eldeki veriler limanın sadece güney iskelesine yaklaşık 50 teknenin bağlanabileceğini göstermektedir. Bu alanda, iskele üzerinde inşa edilmiş küçük kilise (Güney Liman Kilisesi) MS 10-12. yüzyıllara tarihlenmektedir. Son yıllarda kent içinde ve çevresinde yapılan arkeolojik yüzey araştırmaları ve jeofizik çalışmaları birçok yeni yapının varlığına işaret etmektedir ve kentteki cadde-sokak sisteminin organik bir şekilde geliştiğini, planlı bir kentleşme olmadığını göstermektedir. Kent çevresinde, batı ve kuzeyde Arkaik ve Klasik Dönem, güney ve doğuda ise Hellenistik ve Roma Dönemlerine ait nekropolis’ler bulunmaktadır ve kent çevresinde çeşitli tümülüs alanları yer almaktadır.

http://www.teosarkeoloji.com/index.php

http://digitalteos.ieu.edu.tr/

Bilgi İşlem Daire Başkanlığı - Her Hakkı Saklıdır
[]
IPv6 Etkin