Katılım Sağlanan Kazılar

NYSA

Küçült Yazı Tipi Büyüt

NYSA (Sultanhisar, Aydın)

Nysa antik kenti, Aydın ilinin 34 km kadar doğusunda, Sultanhisar ilçesinin yaklaşık 3 km kuzeybatısında yer almaktadır. Messogis (Aydın) Dağlarının güney eteklerinde konumlanan kentin güneyinde Maiandros (Büyük Menderes) Ovası ve Maiandros Nehri bulunmaktadır. Kent, Messogisler’in bir parçası olan ve günümüzde Malgaç Dağı olarak adlandırılan dağın eteklerindeki yüzlerce vadiden biri olan Tekkecikdere’nin oluşturduğu dar ve derin vadinin iki yanında kurulmuştur. Bu nedenle eğitim hayatının bir kısmını Nysa’da geçiren Coğrafyacı Strabon (MÖ 64-MS 23) Nysa’yı bir çifte kent olarak tanımlar. Tüm Maiandros Havzası gibi, Nysa da aktif fay hatlarının bulunduğu 1. derece deprem bölgesinde yer almaktadır. Bu tektonik hareketlere bağlı olarak, bölgede birçok yeraltı sıcak su kaynağı mevcuttur. Kentin batısında, Tralleis’e giden antik yol üzerindeki bu kaynaklardan birinde Akharaka ismi ile anılan kutsal alan yer almaktadır (Salavatlı Köyü). Strabon’un Pluton ve Kore’ye ait bir tapınak ve tedavi merkezi olarak bahsettiği Akharaka’nın, en azından MÖ c. 281’de önemli bir kutsal alan olduğu, I. Seleukos ve I. Antiokhos’un tapınağa verdiği ayrıcalıklardan bahsedilen mektuptan anlaşılmaktadır. Strabon’un kutsal alanda her yıl yapıldığından bahsettiği festivaller MS 3. yüzyıl sonlarında Theogamia Oikomenika ismi ile kutlanmaya devam etmiştir.

Günümüzde zeytin ağaçları ile kaplı olan kent içerisinde yer yer makilik alanlar da bulunmaktadır. Antik Dönemde, bölgede hem zevk vermek hem de tıbbi amaçla kullanılan kaliteli şarap elde edildiğini ve bunlardan en iyisi olan Mesogites şarabının elde edildiği Aroma’nın kentin yukarı kısmında yer aldığını Strabon’dan öğrenmekteyiz.

Antik ve epigrafik kaynaklara göre, kent ilk olarak Athymbra ismi ile kurulmuştur. Modern araştırmacılara göre muhtemelen MÖ 3. yüzyılın sonlarında Nysa ismini almıştır. MÖ 188’de, Roma ve müttefikleri ile Seleukos kralı III. Antiokhos arasında imzalanan Apameia Antlaşması sonrasında, Batı Anadolu’daki birçok kent gibi Nysa da Pergamon (Bergama) Krallığı’nın egemenlik alanına girmiştir. Kral III. Attalos’un ölümünden sonra, Pergamon Krallığının sahip olduğu tüm toprakları vasiyet yoluyla Roma’ya verilmiş ve MÖ 129’da Asia Eyaleti kurulmuştur. Bu süreçte Nysa’da da, bölgedeki diğer kentler gibi Roma hâkimiyeti başlamıştır. Özellikle Pontos Kralı VI. Mithradates’e karşı Roma’yı destekleyen Nysalı Pythodoros oğlu Khairemon ve ailesi ile ilgili çeşitli epigrafik ve antik kaynaklar Nysalıların Geç Hellenistik Dönem’de Roma ile daima iyi ilişkiler içinde olduğunu göstermektedir. Bu ilişkiler Roma İmparatorluk Dönemi’nde de devam etmiştir ve bu sayede Geç Hellenistik – Erken Augustus Dönemi’nde Agora, Gerontikon, Tiyatro ve Amphitiyatro gibi yapıların inşası mümkün olabilmiştir. Kent Akharaka’daki Pluton ve Kore Kutsal Alanı ve bereketli Menderes Ovası sayesinde kazandığı zenginliğin yanı sıra önemli bir eğitim ve kültür merkezi olarak varlığını sürdürmüştür. MS 2. yüzyılda kent mimari yapılaşmadan dolayı en parlak dönemlerinden birini yaşamış olmalıdır. Mimari bezemenin stilistik incelemesine göre olasılıkla Geç Hadrianus Dönemi’nde tiyatronun proskenion’u ve mermer kaplamaları (olasılıkla tiyatronun scaenae fronsu da) ve aynı zamanda toplantı ve mahkeme salonu olarak da kullanılan bir kütüphane yapısı inşa edilmiştir. Gymnasion, antik tiyatronun MS 180-200 yıllarına tarihlenen scaenae frons’u, sütunlu cadde, çarşı bazilikası, çarşı bazilikasına giriş sağlayan giriş kapısı, kütüphane ve gerontikon gibi yapılardaki inşa faaliyetleri, Nysa’nın MS 2. yüzyıl ile MS 3. yüzyılın başlarındaki gelişmişliğine işaret etmektedir. Kentin ana caddesinde (Cadde1-B) ele geçen bir onurlandırma yazıtı, MS 3. yüzyıl ortasında kentin Asia Eyaleti’nden ayrıldığına ve Phrygia-Karia Eyaleti’ne dâhil olduğuna işaret etmektedir.

Kentte Hristiyan nüfusun varlığı MS 4-5. yüzyıla tarihlenen bir yazıttan bilinmektedir. MS 6-7. yüzyıla dair veriler de, bu dönemde yapıların kısmen ayakta olduğuna işaret etmektedir. Doğu Roma İmparatoru VII. Konstantinos Porpyrogennetos’un (MS 913-959) de Thematibus  Thema’lar adlı eserinde Nysa Asia’daki 20 kent arasında sayılmaktadır. Açığa çıkarılan buluntu ve kalıntılara göre MS 13. yüzyıla kadar Nysa’da yaşamın devam ettiği anlaşılmaktadır. MS 13. yüzyılın ikinci yarısından itibaren bölgede Selçuklu hâkimiyetinin başlamasının ardından kent zamanla terk edilerek yerleşim günümüzdeki modern yerleşim olan Sultanhisar’a kaymıştır.

18.yüzyıldan itibaren özellikle Batılı araştırmacıların ilgisini çeken Nysa’daki ilk arkeolojik çalışmalar 1907’de kenti ziyaret eden Alman Albay W. von Diest tarafından başlatılmış ve 1909 yılında W. von Diest ile birlikte Arkeolog Dr. H. Pringsheim ve Haritacı Yüzbaşı K. Graefinghoff kazı ve belgeleme çalışmaları yapmışlardır. Bu çalışmaların sonuçlarını da içeren kapsamlı bir monografi 1913 yılında Berlin’de yayımlanmıştır.

1921-1922’de Batı Anadolu’nun işgali sırasında, Yunan Arkeolog K. Kourouniotis, Agora ve Bouleuterion’da kazı çalışmaları yapmış ve kapsamlı bir rapor 1924’te yayımlanmıştır. 1960’lı yıllarda İzmir Müzesi Müdürlüğü tarafından Tiyatro ve Bouleuterion’da kısa süreli temizlik ve kazı çalışmaları yapılmıştır. 1982-1988 yıllarında ise Aydın Müze Müdürlüğü’nün kentteki çalışmaları kapsamında, Tiyatro’nun sahne binasında kazı çalışmaları sürdürülmüş ve scaenae frons’a ait heykeller ile figürlü podyum frizleri ortaya çıkarılmıştır.

Kentte sistematik kazı ve araştırmalar, 1990-2010 yıllarında itibaren T.C. Kültür Bakanlığı ve Ankara Üniversitesi adına V. İdil başkanlığındaki bir ekip tarafından yapılmıştır. Bu süreçte, Agora, Tiyatro, Gerontikon, Kütüphane, Stadium ve Roma Köprüsü, Gymnasium gibi yapıların yanı sıra Akharaka Kutsal Alanı’nda da kazı, belgeleme ve onarım çalışmaları yapılmıştır. Bu çalışmaların bir diğer ağırlıklı çalışma konusu da cadde ve sokak sisteminin araştırılması olmuştur. Tüm bu çalışmalar, son yıllarda jeofizik yöntemlerle de desteklenerek devam etmektedir.

Kentin en iyi araştırılan üç yapısı Tiyatro, Kütüphane ve Gerontikon’dur. M. Kadıoğlu’nun Tiyatro’nun scaenae frons’u hakkında Freiburg Albert Ludwig Üniversitesi’nde hazırlamış olduğu doktora tezi, Forschungen in Nysa(Nysa Araştırmaları) serisinin ilk monografisi olarak 2006 yılında yayımlanmıştır. Freiburg Albert Ludwig Üniversitesi öğretim üyesi M. Strocka’nın Kütüphane’de yürüttüğü kazı ve araştırmaların sonuçları serinin 2. bandı olarak 2012 yılında; M. Kadıoğlu’nun 2006-2009 yıllarında Gerontikon ve çevresindeki kazı, belgeleme ve onarım çalışmalarına dair sonuçlar ise serinin 3. bandı olarak 2014 yılında yayımlanmıştır.

2011 yılında ara verilen kazı çalışmaları, 2012-2016 yıllarında Aydın Müze Müdürlüğü ile Ankara Üniversitesi öğretim üyesi S. H. Öztaner’in bilimsel danışmanlığında yürütülen kazı çalışmaları, 2017 yılından itibaren T.C. Kültür Bakanlığı ve Ankara Üniversitesi adına S. Hakan Öztaner tarafından sürdürülmektedir. Halen devam eden bu çalışmalarda, kentin doğu yarısındaki Çarşı Bazilikası ve Forum alanları ile Cadde 1’deki (ana cadde-plateia) kazı, belgeleme ve onarım çalışmalarına ağırlık verilmektedir. Bülent Ecevit Üniversitesi Arkeoloji Bölümü’nden Arş. Gör. Dr. Canan Özbil, 2003 yılından bu yana söz konusu çalışmalara Ekip Üyesi olarak katılmaktadır.

 

http://www.dtcf.ankara.edu.tr/nysa-antik-kenti/

http://www.aydinkulturturizm.gov.tr/TR,64434/nysa.html

Bilgi İşlem Daire Başkanlığı - Her Hakkı Saklıdır
[]
IPv6 Etkin